Βασικές έννοιες της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης Συμπεριφοράς ΕΑΣ

blog3


 

 
 
Ας δούμε μερικές από τις βασικές έννοιες της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης Συμπεριφοράς ΕΑΣ συνοπτικά:
 
 
Θετική ενίσχυση:
 
Η θετική ενίσχυση είναι το οποιοδήποτε ερέθισμα το οποίο διαδέχεται μιας συμπεριφορά και αυξάνει τις πιθανότητες να συμβεί αυτή η συμπεριφορά στο μέλλον. Η εν λόγω συμπεριφορά συμβαίνει πιο συχνά όταν είναι παρούσα η θετική ενίσχυση (δηλαδή όταν την εισάγουμε εμείς για να προκαλέσουμε να συμβεί μια συμπεριφορά). 
 

Παράδειγμα: τα παιδί γκρινιάζει για ένα μπισκότο και η μητέρα του τελικά υποκύπτει και του δίνει τελικά αυτό που θέλει. Εάν στο μέλλον το παιδί εξακολουθήσει να γκρινιάζει για τα μπισκότα (ή για οποιοδήποτε άλλο ερέθισμα) τότε το μπισκότο έχει αποκτήσει το ρόλο του θετικού ενισχυτή. 
 
 
Αρνητική ενίσχυση: 
 
Μιλάμε για αρνητική ενίσχυση όταν ένα ερέθισμα απομακρύνεται ως αποτέλεσμα της συμπεριφοράς ενός ανθρώπου ενώ αυξάνεται η συχνότητα της συμπεριφοράς στο μέλλον.  
 
Παράδειγμα: στο προηγούμενο παράδειγμα, με το μπισκότο και το παιδί, η αρνητική ενίσχυση θα συνέβαινε εάν η μητέρα ενέδιδε στο κλαψούρισμα του παιδιού και κάθε φορά που ετοιμαζόταν να κλαψουρίζει του έδινε ένα μπισκότο. Με άλλα λόγια το παιδί δεν ενοχλεί τη μητέρα από τη στιγμή που παίρνει το μπισκότο.
 
 
Διαφοροποιημένη Ενίσχυση των Εναλλακτικών Συμπεριφορών (ΔΕΕΣ):
 
ΔΕΕΣ παρέχει θετική ενίσχυση σε συμπεριφορές τις οποίες θα ήθελες να δεις σε ένα παιδί/ ή ενήλικα ενώ παράλληλα διακόπτεις/δεν δίνεις την ενίσχυση για τη διατήρηση μιας συμπεριφοράς που δεν θέλεις να είναι μέρος του συμπεριφοριστικού ρεπερτορίου.  
 
Παράδειγμα: στην περίπτωση που αναφέρθηκε παραπάνω, η μητέρα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ΔΕΕΣ για να μειώσει ή να εξαλείψει την γκρίνια του παιδιού της, με δεδομένο ότι δεν θα του έδινε μπισκότο όταν θα άρχιζε η συμπεριφορά της γκρίνιας. Επιπροσθέτως θα ενίσχυε θετικά συμπεριφορές που θα ήθελε να δει από το παιδί της και να ενσωματώσει στο συμπεριφορικό του ρεπερτόριο. Θα έδινε μπισκότο μόνο εάν οι τρόποι του παιδιού ήταν τέτοιοι και ζητώντας σωστά από την ίδια "μπορώ να έχω μπισκότο παρακαλώ"; Εάν η μητέρα θα ήθελε να σταματήσει το παιδί της να ζητάει ένα κέρασμα πριν το μεσημεριανό, θα μπορούσε να παρέχει κάποιου άλλου είδους ενίσχυση (θα μπορούσε να συλλέξει έναν αριθμό κουπονιών προκειμένου να κερδίσει το κέρασμα ή διαφορετικά να παίζουν ένα παιχνίδι, ή να παίζει μόνος του με τα παιχνίδια του και δεν θα εκφραζόταν μόνο για το κέρασμα). 
 
Απόσβεση:
 
Με την απόσβεση δεν παρέχεται ενίσχυση η οποία δίνονταν σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Όταν χρησιμοποιούμε την τεχνική της απόσβεσης, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσουμε και την ενίσχυση για μια συμπεριφορά που δεν θα θέλαμε να τη δούμε αντισταθμιστικά. Αν χρειαστεί διδάσκουμε ή σχηματοποιούμε μια εναλλακτική συμπεριφορά ενός παιδιού ή ενός ενήλικα που στην παρούσα δεν μπορούν να επιδείξουν την συγκεκριμένη συμπεριφορά.              
 
Παράδειγμα: η τεχνική της εξάλειψης είναι ένα αναπόσπαστο μέρος της ΔΕΕΣ, επομένως στο παραπάνω παράδειγμα, η μητέρα ήθελε να διαγράψει/εξαλείψει την γκρίνια του παιδιού, δεν θα έπρεπε να του δίνει ότι τις προηγούμενες φορές του έδινε πριν κλάψει. 
 
 
Εκρήξεις της συμπεριφοράς λόγω της απόσβεσης:
 
Όταν κάνουμε χρήση της τεχνικής της απόσβεσης, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δούμε μια αύξηση της συχνότητας της συμπεριφοράς που έχουμε θέσει σαν στόχο να αποσβέσουμε. Από τη στιγμή που δεν ενισχύεται μια συμπεριφορά (με την παρουσία ενός ενισχυτή) είναι αναμενόμενο να αυξάνεται η συχνότητα αυτής της συμπεριφοράς, γιατί απλά το παιδί ή ο ενήλικας, έχει μάθει να περιμένει μια συγκεκριμένη έκβαση όποια κι αν ήταν αυτή. 
 
Παράδειγμα: Όταν η μητέρα θέτει σαν στόχο την εξάλειψη της γκρίνιας του παιδιού και αναμένεται να γκρινιάζει περισσότερο γιατί περίμενε μια αντίδραση από μέρους της. Η μητέρα θα εξακολουθήσει να αγνοεί τη γκρίνια του παιδιού και κάποια στιγμή θα μειωθεί (αν βέβαια η γκρίνια δεν κρύβει κάτι άλλο και αν δεν παρεμβάλλεται ένα άλλο ερέθισμα μια άλλη παράμετρος που εντείνει την γκρίνια). Γιατί αυτός ήταν και ο αρχικός στόχος της μητέρας.  
  
 
Αλυσιδωτή σύνδεση: 
 
Το να σπάμε μια σύνθετη και απαιτητική δραστηριότητα σε επιμέρους κομμάτια, είναι αφενός περισσότερο διαχειρίσιμα και αφετέρου είναι πιο εύληπτα (ως πληροφορίες). 
 
 
Παράδειγμα: έχοντας ως στόχο το να μάθει το παιδί να πλένει τα δόντια του, η καλύτερη προσέγγιση είναι να σπάσεις αυτή τη δραστηριότητα σε πολλούς επιμέρους μικρότερους στόχους. Όπως για παράδειγμα το να μπαίνει στο μπάνιο, να παίρνει την οδοντόβουρτσα και να βουρτσίζει τα δόντια του και να φτύνει την οδοντόπαστα στο τελείωμα όποτε και να αποχωρεί από το μπάνιο. Αυτά είναι επιγραμματικά τα βήματα τα οποία πρέπει να διδαχθούν ένα- ένα προκειμένου να δέσουν όλα μαζί και στο τέλος να επιδείξει το παιδί μια κεκτημένη δραστηριότητα. 
 
 
Σχηματοποιώ: 
 
Η σχηματοποίηση αναφέρεται σε προσεγγίσεις που τείνουν να πλησιάζουν την τελική συμπεριφορά που θέσαμε σαν στόχο. 
 
 
Παράδειγμα: όταν ένας γονιός διδάσκει στο παιδί του να πλένει τα δόντια του, η σχηματοποίηση εισάγεται όταν έρχεται ο γονιός να δείξει (δια της πράξης του) ένα διεξοδικό ή σχολαστικό πλύσιμο έτσι ώστε να γίνει πιο ολοκληρωμένη η δραστηριότητα.  
 
 
Λειτουργία της συμπεριφοράς: 
 
Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου και τους σκοπούς που εξυπηρετεί. Εάν δεν είναι κατανοητό αυτό, η παρέμβαση μας δεν θα είναι αποτελεσματική (μπορεί να αυξήσει της συχνότητα μιας συμπεριφοράς ενώ εμείς θέλουμε να την εξαλείψουμε).  
 
 
4 λειτουργίες της συμπεριφοράς: 
 
Αποφυγή: μια συμπεριφορά του ατόμου αποσκοπεί στο να δραπετεύσει από μια κατάσταση την οποία δεν θέλει να τη βιώσει. Αυτό γίνεται με δυο τρόπους, είτε σταματώντας αυτό που κάνει, είτε προσπαθώντας να μην βιώσει ξανά την δυσάρεστη έκβαση στο μέλλον. 
 
Προσοχή: μια συμπεριφορά αποβλέπει στο να λάβεις προσοχή από τους άλλους. 
 
Πρόσβαση: μια εκδηλωμένη συμπεριφορά, έχει σαν αποτέλεσμα ή να χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο, απτό αντικείμενο ή να συμμετάσχει σε μια δραστηριότητα (θέλω να χρησιμοποιήσω το κινητό του μπαμπά μου ή να φάω μια σοκοφρέτα που όμως δεν μπορώ να φτάσω γιατί είναι πολύ ψηλά). 
 
Αυτόματη ενίσχυση: η συμπεριφορά ενός ατόμου δεν διατηρείται αν οι συνέπειες της συμπεριφοράς αφορούν κάποια άλλα πρόσωπα ή πράγματα. Αντίθετα η συμπεριφορά εξακολουθεί να υφίσταται αν το άτομο υφίσταται τις συνέπειες ανεξάρτητα από τις πράξεις των άλλων. 
 
 
Το τι προηγείται της συμπεριφοράς, ποια είναι η συμπεριφορά και τέλος ποια είναι τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς- αυτό το τρίπτυχο είναι πολύ βασικό για την ΕΑΣ. Όσα πράγματα είναι προγενέστερα της συμπεριφοράς, όπως καταλαβαίνουμε είναι σημαντικά γιατί ακριβώς επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά
 
Συμπεριφορά είναι το καθετί που κάνει ένας άνθρωπος. Από την άλλη κοιτάμε και μας ενδιαφέρουν και οι συνέπειες μιας συμπεριφοράς. Επομένως για να αλλάξουμε μια οποιαδήποτε συμπεριφορά είναι ιδιαιτέρως σημαντικά το τι προηγείται αλλά και το τι έπεται
 
Αυτές είναι μόνο κάποιες από τις βασικές έννοιες της εφαρμοσμένης ανάλυσης της συμπεριφοράς. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δούμε κάποιες αλλαγές στις συμπεριφορές που κατά τη γνώμη μας χρειάζονται τροποποιήσεις στην καθημερινότητα. Τέλος είναι σημαντικό να αναζητήσουμε βοήθεια από τους εξιδεικευμένους θεραπευτές πάνω στην εφαρμοσμένη ανάλυση της συμπεριφοράς.
 
 
Πηγή: https://pro.psychcentral.com/child-therapist/2015/05/how-to-change-human-behavior-basic-concepts-in-aba-applied-behavior-analysis/